Vizuelne umetnosti
vizuelne umetnosti/26.11.2021.

Riznica jugoslovenske umetnosti (VIDEO)

vizuelne-umetnosti
  • Dušan Đorđević
  • Dušan Đorđević
  • Dušan Đorđević
  • Dušan Đorđević
Autor fotografije:

Piše: Gordana Tadić / Foto: Dušan Đorđević / Video: Sonja Kamenković

 

Palata Srbija je riznica remek dela koja čuva vrednu kolekciju likovne i primenje umetnosti, a istovremeno je i značajno arhitektonsko dostignuće koje je 2013. godine proglašeno spomenikom kulture.

Monumentalni formati zidnih slika, mozaici i tapiserije velike kvadrature, freske, primenjena dela, luster težak devet tona, sa prečnikom od 18 metara… deo su impresivne kolekcije monumentalne građevine, gabarita 65.000 kvadratnih metara, izgrađene pedesetih godina prošlog veka na Novom Beogradu.

Puno priča o Palati Srbija već je ispričano. Kaleidoskop media vas vodi u ovo impresivno zdanje na jedan drugačiji način. Sagledaćemo kolekciju jugoslovenske umetnosti Iz drugog ugla, sa đacima Osme beogradske gimnazije. U filmu koji sledi sa nama su učenici trećeg razreda Informatičkog smera ove škole: Petar Knežević, Matija Petronijević, Boris Antonić, Velimir Božić, Vasilije Erić, njihova profesorka, doktor umetnosti Milica Prelić Stojiljković i kustos Branislav Mihajlov, istoričar umetnosti, koji nas na slikovit način vodi kroz zdanje koje i danas predstavlja moć i snagu tadašnje SFRJ.

Istorijat

Ideja o podizanju Palate Predsedništva vlade Federativne Narodne republike Jugoslavije poklopila se sa početkom formiranja Novog Beograda koji je trebalo da postane prestonica nove socijalističke države.

Prva nagrada na Konkursu za zgradu Predsedništva vlade FNRJ 1947. dodeljena je zagrebačkom projektnom birou na čelu sa  arhitektom Vladimirom Potočnjakom i timom (Zlatko Nojman, Anton Urlih i Dragica Perak). Potočnjakovo rešenje predstavljalo je kompozicionu šemu objekta zasnovanu na osnovi u obliku slova ,,H” koju su  sačinjavala dva naglašeno konkavna krila spojena poprečnim, blago izvijenim traktom. Rezolucija Informbiroa 1949. kao i smrt arhitekte Vladimira Potočnjaka 1952. godine zaustavili su radove na palati.

Dve godine kasnije angažovan je beogradski arhitekta Mihailo Janković, koji je prethodno napravio idejno rešenje za stadion „JNA“ (Partizanov stadion), a kasnije za Muzej 25. maj i Palatu Ušće. Kada je preuzeo projekat i kada je konačno započeta gradnja na Novom  Beogradu na površini od pet i po hiljada metara kvadratnih (prostor oko palate čine dve parkovske celine ukupne površine 22 hektara), osim spoljašnjeg izgleda (za fasadu korišćen mermer sa Brača), vodilo se računa i o enterijeru. Enterijer je, prema njegovoj zamisli trebalo da zrači modernošću i luksuzom. Palata Srbija jedan je od pionirskih poduhvata „total dizajna“ kod nas.

Enterijer 

Objekat sadrži šest salona, koji predstavljaju mikromuzeje naroda i narodnosti Jugoslavije i simbolično označavaju federalni sistem uređenja države, tri sale na svečanom delu palate, trinaest konferencijskih sala, 744 kancelarijska prostora, a ukupna površina objekta iznosi približno 65.000 kvadratnih metara.

Prostori u bočnim krilima izvedeni su uglavnom prema principima funkcionalizma, dok je  prostorni koncept svečanog dela trebalo da odgovori na sve zahteve monumentalnog i reprezentativnog uređenja prostora. Glavna prostorija oko koje se niže šest salona je sala Jugoslavija (danas Sala Srbija), najveća svečana sala za konferencije i prijeme, površine 800 m². Prvi zvanični gosti ove sale bili su učesnici Prve konferencije nesvrstanih zemalja u Beogradu 1961. godine.

Na suprotnoj strani hola, naspram ovih svečanih prostorija, smešteni su kabineti predsednika (Titov kabinet) i dva potpredsednika Veća (kabinet Edvarda Kardelja i kabinet Aleksandra Rankovića), danas prostorije Predsednika Republike Srbije.

Uređenje enterijera trebalo je da izrazi moć, veličinu i stabilnost nove Jugoslavije. Celokupno uređenje enterijera, kancelarijskih prostorija, svečane sale, centralnog hola, foajea ispred salona i hola ispred kabineta izvedeno je prema zamisli arhitekte Jankovića, dok je definisanje koncepta svakog od šest svečanih salona bilo povereno arhitekti iz republike kojoj je salon posvećen. Svaki komad nameštaja u objektu nosi autorski potpis arhitekte i njegovog tima.

Deo projektnog zadatka predstavljalo je tačno propisivanje položaja, tematike i veličine umetničkih dela, što ga svrstava u najranije primere total dizajna u arhitekturi Beograda i Jugoslavije. Tačnom razradom položaja umetničkih dela i strogim kriterijumima njihovog izbora postavljena je ideja da se svečani deo objekta pretvori u najbogatiju galeriju umetnosti  XX veka, otuda posebnu vrednost objekta čini kolekcija dela jugoslovenskog slikarstva i vajarstva kao i dela primenjene umetnosti  XX veka.

Na taj način, u okviru monumentalnog prostora palate, formirane su posebne prostorne celine kao muzeji naroda i narodnosti, sastavljeni od dela umetnika i zanatlija sa prostora cele tadašnje Jugoslavije. Uređenje salona je zasnovano na naglašavanju tradicionalnih narodnih motiva, karakterističnih za kulturno nasleđe svake od federativnih jedinica.

Plan enterijera podrazumevao je umetničku obradu zidova tehnikom mozaika, grafita i fresko slikarstva, kao i postavljanje slobodnostojeće skulpture i reljefa, o čemu je posebnu brigu vodila specijalna umetnička komisija, na čelu sa likovnim umetnikom Peđom Milosavljevićem, čije remek-delo „Dubrovnik“ krasi Palatu. Takođe, svaki od salona u centralnom delu zdanja bio je posvećen jednoj od šest saveznih republika bivše SFRJ i uređen u skadu sa tradicionalnim motivima iz svake od njih.

Foajei ispred njih dele se na zapadni i istočni, a svi lusteri u njima izrađeni su od kristalnih elemenata napravljenih u bečkoj firmi „Bakalovič“ i jedini su predmet u ovom zdanju koji nije proizveden na teritoriji bivše Jugoslavije. U njima su, između ostalog, tapiserija Milana Konjovića, kao i četiri dela slikara i grafičara Đorđa Andrejevića Kuna.

U Srpskom salonu, koji je ukrašen ručno izrađenim i unikatnim tepisima inspirisanim slikama Lazara Vujaklije, i srpskim motivima, stubovi su presvučeni bronzom. Imaju i urezane motive srpske istorije iz četrdesetih godina 19. veka. Ovaj salon, posle sale Jugoslavije, najveća je prostorna celina Palate Srbija, u kojoj su se u Titovo vreme održavale svečanosti.

Najveći i najreprezentativniji jeste Jugoslovenski salon, sa remek-delima domaće umetnosti. Pored već pomenutog „Puta u kosmos“ Lubarde, čijih se još šest slika nalaze u Palati Srbija, samo Jugoslovenski salon ulepšavaju i freska „Ceremonijal – putevi nove Jugoslavije“ Lazara Vukajlije i triptih-mozaik Mladena Srbinovića „Stvaranje Jugoslavije“.

Ponos i dika tog salona jeste i luster, težak devet tona, sa prečnikom od 18 metara i kristale kroz koje se prelama svetlost gotovo 4.500 sijalica. Bio je to tada, s početka šezdesetih najveći i najraskošniji luster!

Integralni deo unutrašnjeg uređenja ovog zdanja kao svojevrsne "galerije jugoslovenske umetnosti 20. veka" čine i dela Antuna Augustinčića, Frana Kršinića, Matije Vukovića, Save Sandića, Bože Ilića, Đorđa Andrejevića Kuna, Predraga-Peđe Milosavljevića, Stojana Aralice, Bore Baruha, Lazara Vozarevića, Milana Konjovića, Ivana Radovića, Boška Petrovića, Ratimira Stojadinovića, Dragija Trajanovskog, Jovana Bijelića, Zore Petrović, Olivere Kangrge, Vojina Bakića, Ignjata Joba, Milice Zorić, Jagode Bujić, Vide Jocić, Mila Milunovića, Sretena Stojanovića… Tu su, između ostalih, i skulpture Pupina, Tesle, Đorđa Stanojevića.

Na posetioce Palate Srbija i dan danas veliki utisak ostavlja impresivni mozaik „Sutjeska“ slovenačkog slikara Marija Pregelja, površine 90 kvadratnih metara, a koji dominira nad centralnim stepeništem palate. Osnovni motiv ovog impresivnog mozaika je čuvena bitka tokom Drugog svetskog rata i sve muke povorke ranjenika i partizana.

U impresivnoj kolekciji savremene umetnosti koju Palata Srbija poseduje danas se nalazi 170 likovnih dela!

Ovo je druga priča o Palati Srbija iz serijala "Iz drugog ugla". U prethodnom tekstu smo priču o Palati ispričali kroz reportažu, a u sledećem nastavku pričamo još jednu priču o ovom impresivnom zdanju, ovoga puta kroz bogatu foto-galeriju. 

Mozaik "Sutjeska"


Palata Srbija u brojkama:

11,3 milijarde dinara uloženo je u izgradnju

U septembru 1961. ovde je održana prva konferencija Pokreta nesvrstanih zemalja

 Palata ima pet spratova i ukupne je površine 65.000 kvadratnih metara

  40.000 kvadrata čine hodnici i sale

  Unutar zdanja se nalazi 744 kancelarije 

  13 sala za konferencije

  Šest salona nazvanih po bivšim republikama SFRJ

  U Palati ima tri dvorane 

  Palata Srbija poseduje luster težak 9 tona!


Tekst je deo projekta “Iz drugog ugla” koji je sufinansiran iz Budžeta Republike Srbije -  Ministarstva kulture i informisanja. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.


Kulturni centar Kaleidoskop i magazin Kaleidoskop media u 2021. godini predstavljaju projekat "Iz drugog ugla”. Reportaže, analize, istraživanja i video prilozi, koje ćemo emitovati tokom novembra i decembra, su deo projekta sa ciljem da se kroz originalan medijski pristup približe kolekcije savremene umetnosti mladim ljudima, a koji su stavljeni u ulogu kritičara. Preuzimanjem ove uloge, predstavnici mladih od 15 do 25 godina daju primer aktivnog učešća u kulturnim programima, sa ciljem detabuizacije kreativnog čina i postizanja dubljeg razumevanja modernog i savremenog stvaralaštva kroz neformalnu diskusiju.


Saradnici na projektu "Iz drugog ugla":

Gordana Tadić, glavna urednica, novinarka, snimateljka

Dragana Nikoletić, novinarka

Sonja Kamenković, snimateljka, montažerka

Milica Piletić, montažerka

Dušan Đorđević, fotografija


PROČITAJTE I:

PALATA SRBIJA: BUKVAR SAVREMENE UMETNOSTI

SAVREMENA UMETNOST: RADOZNALI, NAPRED!


Svi sadržaji na portalu magazina Kaleidoskop media su besplatni, a sajt se finansira isključivo donacijama čitalaca i prijatelja.

Podržite rad našeg magazina OVDE


 

POVEZANE VESTI
button left button right
KATEGORIJA VESTI
button left button right

Komentari

Vaš komentar je uspešno prosleđen na odobravanje.