Piše: Gordana Tadić / Foto: Nata Korenovskaia, Gordana Tadić
U susret 58. Bitef festivalu novinari beogradskih redakcija i tim Bitefa su boravili u kraju Vuka Karadžića. Tri angažovane predstave koje će biti odigrane na ovogodišnjem Bitefu, a koje se na jedinstven način bave temama ekologije i odnosa ljudi prema prirodi – „Budućnost", „Pukotina" i „Antigona u Amazonu" bile su dovoljan razlog da posetimo loznički kraj upravo u vreme održavanja 91. Vukovog sabora, još jedne manifestacije sa dugom tradicijom trajanja.
Loznica je danas jedna od najskupljih reči u Srbiji. Za jedne je ona grad u dolini Jadra kojem preti nestanak, za druge mesto u blizini budućih rudnika koji će mu doneti procvat i bogatu budućnost. Svedoci smo da se danas u Podrinju piše istorija, uz nadu da će ovaj živopisni kraj ostati ljudima na dobrobit. Jer ovo područje ima itekako šta da ponudi - od poljoprivrede, turizma, bogate istorije, ekološki čistih predela... i ekonomija bi mogla da uzme veliki procvat.
Smešten u podnožju planine Gučevo kroz svoju slavnu istoriju bio je poprište velikih istorijskih bitaka. To je grad u kojem su rođeni otac srpske geografije - Jovan Cvijić, slikar, likovni kritičar, pisac i filmski režiser Miodrag Mića Popović, a u Tršiću kraj Loznice, otac srpske pismenosti - Vuk Stefanović Karadžić.
Pozicionirana u zapadnom delu Srbije, bogato je darovana prirodnim lepotama u okolini. Tršić, Drina, Banja Koviljača i Banja Badanja, manastir Tronoša, planina Gučevo, vodopad Skakavac... Ima neke specifičnosti u mikro klimi ovog kraja, pa u septembru sve buja i posle tromesečne suše.
Naša poseta lozničkom kraju bila je prava poslastica za ljubitelje kulture i prirode. Prva stanica na putu umetničkog press karavana i Bitefovog tima je bila Loznica. Naši domaćini iz Turističke organizacije Loznica sa ponosom ističu sve atraktivne lokacije oko grada Loznice.
Novinari beogradskih redakcija i tim Bitefa u poseti Loznici, foto: Nata Korenovskaia
Kako nam je rekla Snežana Perić, direktorka TO Loznica posebnu specifičnost poslednjih godina čini podatak da se sve više turista odlučuje da se prilikom planiranog odmora u ovom kraju locira upravo u samom gradu, a da odatle obilazi okolinu. Po njenim rečima turistička ponuda koja obuhvata infrastrukturu, smeštajne kapacitete i ugostiteljske objekte, se veoma uvećala, što je veoma doprinelo samoj promociji Loznice.
Snežana Perić, direktorka TO LOznica / Foto: Nata Korenovskaia
I sam grad ima puno toga da ponudi. Naši predusretljivi domaćini želeli su da novinari obiđu što više tokom jednodnevne posete, pa smo u samom gradu Loznici imali priliku da posetimo Galeriju/Legat Miće Popovića i Muzej Jadra.
Legat Miće Popovića i Vere Božičković Popović – kulturna baština Loznice
Legat supružnika Miće Popovića i Vere Božičković Popović, uglednih akademskih slikara, smešten je u ulici Jovana Cvijića u Loznici. Ova galerija, osnovana u oktobru 1989. godine, funkcioniše kao deo Kulturnog centra „Vuk Karadžić“ i predstavlja zbirku umetničkih radova, ličnih predmeta i knjiga koje su donirali umetnici.
Galerija je smeštena u porodičnoj kući Marijana Katića, izgrađenoj 1878. godine. Prva stalna postavka svečano je otvorena 28. oktobra 1989. godine. Početkom 2010. godine, prostor je renoviran i modernizovan.
Foto: Nata Korenovskaia
Mića Popović, rođen u Loznici, svojim stvaralaštvom stekao je reputaciju jednog od najuticajnijih slikara druge polovine 20. veka. Njegova donacija obuhvata brojne slike, autorske knjige iz oblasti slikarstva, kao i knjige o njemu koje su pisali značajni autori poput Lazara Trifunovića, Dobrice Ćosića, Borislava Mihajlovića Mihiza i Miodraga Pavlovića. Vera Božičković Popović je 1993. godine, četiri godine nakon osnivanja galerije, poklonila svoja dela i plakete koje osvetljavaju njihov zajednički život i rad.
"Čukundedova kuća" Miće Popovića / Foto: Gordana Tadić
Zgrada u kojoj se nalazi galerija, bila je jedna od najreprezentativnijih građevina Loznice u 20. veku i proglašena je za spomenik kulture. Njena istorijska vrednost, zajedno sa umetničkim opusom supružnika Popović, čini ovaj legat jednim od ključnih kulturnih centara grada. Mića Popović, prvi počasni građanin Loznice, svojim radom ostavio je dubok trag u srpskoj umetnosti, a ova galerija služi kao trajni spomenik njegovom doprinosu.
Foto: Nata Korenovskaia
Izloženi fond galerije uključuje 20 slika Miće Popovića, među kojima su „Čukundedova kuća“ iz 1936. godine i „Velika mrtva priroda“ iz 1989. godine, šest slika Vere Božičković Popović, 18 grafika, brojne crteže i mape.
Popovićevo slikarstvo bilo je istraživački otvoreno za nove formalne podsticaje i istovremeno vezano za umetničku tradiciju, a permanentno kritički nastrojeno prema dominantnim estetičkim normama i političkoj ideologiji Titove Jugoslavije.
Foto: Nata Korenovskaia
Njegovi radovi demonstriraju promene na planu formalnog jezika: počev od reafirmacije međuratnog „poetskog realizma“ ili intimizma, preko simboličkog govora, asocijativne i enformelne apstrakcije, do figuracije u duhu pop znaka i postmodernističkog simulakruma, dok u domenu sadržaja potvrđuju da je Popovićev opus imao jedan postojani centar, a to je – istina, pre svega o običnom čoveku i njegovoj sudbini u konkretnom istorijskom vremenu i sredini.
Galerija Miće Popovića i Vere Božičković Popović nudi neprocenjiv uvid u bogato umetničko nasleđe Loznice i predstavlja nezaobilazno mesto za sve ljubitelje umetnosti i istorije.
Muzej Jadra
U srcu grada, u u zgradi “Stare apoteke” nalazi se Muzej Jadra – pravo mesto za one koji žele da više saznaju o istoriji Rađevine i Azbukovice. Muzej nudi bogat uvid u prošlost ovog kraja kroz izložene arheološke, etnografske i istorijske zbirke, koje hronološki prate razvoj civilizacije.
Muzej Jadra / Foto: Nata Korenovskaia
Posetioci mogu istražiti fosilne ostatke, keramičke i kamene predmete, kao i alate koje su ljudi izrađivali pre više vekova. Žene su, s druge strane, stvarale tkanine i nakit, a neki od tih komada danas izgledaju kao moderni modni detalji.
Muzej Jadra / Foto: Gordana Tadić
Otvoren je 1987. godine, povodom proslave 200 godina od rođenja Vuka Karadžića, i predstavlja riznicu predmeta koji svedoče o svakodnevnom životu i radu ljudi ovog regiona, od praistorije pa sve do sredine 20. veka. Tokom godina, muzejske zbirke postajale su sve bogatije, a danas uključuju 171 arheološki predmet, 410 etnoloških artefakata, 516 predmeta istorijske važnosti, umetnička dela, numizmatičku kolekciju od 195 komada, zbirku od 39 ordenja, kao i više od 1.500 dokumenata i fotografija.
Muzej Jadra / Foto: Gordana Tadić
Muzej Jadra aktivno učestvuje u obeležavanju važnih istorijskih događaja i ličnosti, uključujući Cersku i Gučevsku bitku, sećanje na streljanje u Dragincu 1941. godine, kao i godišnjice posvećene velikanu nauke Jovanu Cvijiću, rođenom u Loznici. U muzeju se, pored toga, čuvaju i lični predmeti ovog uglednog geografa, čineći Muzej Jadra nezaobilaznim mestom za svakoga ko želi da istraži bogatu kulturnu baštinu ovog kraja.
Muzej Jadra / Foto: Gordana Tadić
U njemu se čuva i jedan uzorak jadarita – belog, praškastog minerala koji je postao znak jednakosti za loznički kraj. Litijum koji sadrži veoma je tražen na globalnom nivou, a njegovo otkriće je otkriće dovelo do interesovanja multinacionalnih kompanija za rudarenje u Srbiji, ali i masovnih protesta u zemlji. Nadamo se da će dolina Jadra ostati pojam čiste prirode, bogatstva voda i poljoprivrede, a ne mesto ekološke propasti Srbije.
Jadarit u Muzeju Jadra / Foto: Nata Korenovskaia
Tršić
Nakon kulturne šetnje kroz Loznicu, nastavili smo ka Tršiću. Ovaj živopisni kraj nudi nesvakidašnju mešavinu prirodnih lepota i za srpski narod važnih istorisjkih činjenica. Većina novinara se ovde prisetila svojih ekskurzija u Tršić, sricanja ćiriliće, kosih tankih i uspravnih debelih linija zahvaljujući kojima su nas učiteljice učile ćirilicu.
Foto: Nata Korenovskaia
Selo Tršić, rodno mesto Vuka Stefanovića Karadžića, reformatora srpskog jezika i pisma, nalazi se svega sedam kilometara od Loznice. Ovo selo danas predstavlja jedinstveni muzej na otvorenom, sa izuzetnim kulturnim i turističkim značajem, kroz koji protiče rečica Žeravija.
U okviru ovog kompleksa nalaze se Muzej jezika i pisma, Galerija, Gostinska kuća, kaligrafska radionica, Muzej Vukovih sabora, Kuća pisaca, kao i Crkva brvnara posvećena Svetom Arhangelu Mihailu. Takođe, tu su i vajati u kojima su smeštene radionice za tradicionalne zanate, čuvajući duh starih vremena.
Foto: Nata Korenovskaia
Središnji deo kompleksa čini Vukovo imanje, gde se nalazi Vukova spomen kuća, ključna tačka za posetioce i ljubitelje njegove zaostavštine. Tršić, zajedno sa obližnjom Tronošom, proglašen je za zaštićeno područje, kao kulturni predeo II i III stepena zaštite.
Ovo mesto posebno oživi tokom tradicionalnih manifestacija, kao što su Vukov sabor i Đački Vukov sabor, kada privlači brojne posetioce. Takođe, omiljeno je odredište tokom đačkih ekskurzija, dok leti i vikendom služi kao izletište za Lozničane i ljubitelje prirode i Vukovog rada.
Vukova spomen kuća u Tršiću / Foto: Gordana Tadić
Vuk Stefanović Karadžić o svom rodnom selu zabeležio je: „Ja sam se u Srbiji rodio i uzrastao i zato mi se čini da na svijetu nema ljepše zemlje od Srbije, niti ljepšeg mjesta od Tršića“.
Banja Koviljača
Naš put se završio u Banji Koviljači, jednom od najlepših banjskih mesta u Srbiji. Proveli smo vreme u prelepom parku, koji svojim spokojem već na prvi pogled govori da je savršena oaza za odmor.
Banja Koviljača / Foto: Nata Korenovskaia
Obilazak Kur-salona bio je poseban doživljaj – impozantna građevina koja svojim arhitektonskim stilom odaje duh prošlih vremena, ali i dalje odiše elegancijom i lepotom.
Naši domaćini su nam objasnili da je dobio ime po bečkom Kur-salonu, koji je izgrađen prvenstveno radi lečenja. Banjski Kur-salon je od samog starta imao sasvim drugu funkciju – balovi, muzika, razonoda, prva kockarnica na Balkanu...
Kur-salon / Foto: Gordana Tadić
Kur-salon / Foto: Gordana Tadić
Kur-salon / Foto: Gordana Tadić
Terasa Kur-salona, sa predivnim pogledom na okolinu, bila je idealno mesto za završetak ovog nezaboravnog dana.
Ova trodelna avantura kroz Loznicu, Tršić i Banju Koviljaču nudi jedinstveno iskustvo – spoj kulturno-istorijskih znamenitosti i prirodnih lepota koji nas podsećaju na bogatstvo i raznolikost ovog dela Srbije, koje treba sačuvati.
Lilanje na Listi nematerijalne kulturne baštine
Lozničani supre sedam godina pokrenuli LilaLo - muzičko-scenski festival posvećen narodnom običaju paljenju petrovdanskih lila, u narodu poznatog kao lilanje.
Lilanje je upisano na Listu nematerijalne kulturne baštine Republike Srbije. Karakteristično je za teritorije gradova i opština: Šabac, Loznica, Valjevo, Sjenica, Nova Varoš, Ivanjica.
Foto: Nata Korenovskaia
Običaj pravljenja i palenja petrovdanskih lila vekovima je prisutan kod stočarskog stanovništva na području zapadne Srbije i vezan je za praznik Petrovdan posvećen Svetim Apostolima Petru i Pavlu, a koji se proslavlja 12. jula. Nekoliko dana pre Petrovdana članovi zajednice prave lile od brezove ili trešnjeve kore. Kora se trakasto oljušti i savije kružno poput ,,vetrenjače“ i pričvrsti na vrh leskovog štapa dužine oko jedan metar, a potom suši nekoliko dana.
Centralni događaj – paljenja vatri se odigravaveče uoči Petrovdana i praćen je nizom običaja, među kojima su i branje cveća i pletenje venčića. Sa prvim sumrakom stoku zatvaraju u torove, gde se obavlja muža i kićenje cvetnim vencima. Odmah potom deca i omladina pale lile. Sa upaljenim lilama trče oko torova, pevajući: ,,Kuda lile hodile, tuda krave vodile.“ U isto vreme pale se vatre na raskrsnicama gde uz pesmu, igru i šalu, ovaj vid okupljanja meštana prerasta u narodno veselje koje traje do duboko u noć.
PROČITAJTE I:
BEOGRADSKI HOTELI KOJI ČUVAJU ISTORIJU
ARHITEKTONSKI BISERI EVROPSKIH GRADOVA
Svi sadržaji na portalu magazina Kaleidoskop media su besplatni, a sajt se finansira isključivo donacijama čitalaca i prijatelja.
Podržite rad našeg magazina OVDE
Komentari